Grbavica

Een weekend vol activiteiten

De avond valt over Sarajevo. De stad ligt onder ons. Naarmate de tijd verstrijkt, verandert het zicht. Het licht wordt verdreven door de schemer tot de duisternis over de stad is gevallen. Vanaf het terras van Vidikovic, een restaurant gelegen op een berg boven de stad, is het zicht adembenemend. Op het vliegveld zijn wij in een bus gestapt die ons hierheen heeft gebracht. Met een vleesschotel en een prachtig uitzicht start hier het weekend. FK Zeljeznicar bestaat honderd jaar en dit feest willen wij meevieren. De coronarestricties zijn gunstig. Omliggende landen krijgen kleurcode oranje. Bosnië-Herzegovina blijft nog op geel. Al is geen enkele code te ontcijferen in de stad. Alles is open, mondkapjes zijn amper te vinden en de aankomende voetbalwedstrijd is bijna uitverkocht. Wij mogen de feestvreugde meebeleven en dompelen ons in de supporterscultuur van deze Bosnische voetbalclub. Met de activiteiten om en rond het veld en ook nog een halve marathon zit het weekend ramvol.

Zware Kilometers

De kramp lijkt bijna in mijn kuit te schieten. Met veel moeite breng ik mijn ene been langs de andere. Toch probeer ik enige tempo te houden. De Topal Osman-Paše, normaal gesproken een brede drukke weg, is leeg. Op deze straat, vernoemd naar een Ottomaanse legeraanvoerder en latere gouverneur over de provincie Bosnië, liep ik gisteren met een biertje in mijn hand in een lange stoet. Nu is de stoet waarmee ik ben gestart verspreid over het parcour. Iets meer dan de helft van de deelnemers loopt achter mij. De snelle lopers zijn ondertussen al binnen. De halve marathon van Sarajevo wil ik afsluiten met een tijd van één uur en vijftig minuten. Door het drukke schema van dit feestweekend lijkt deze tijd al lastig te halen. Een record ging ik toch al niet lopen, maar ook mijn voorzichtige inschatting haal ik net niet. Voor mij doemen de blauwe lichtmasten van het Grbavica stadion op. Het is de thuisbasis van FK Zeljeznicar. In het begin van de race keek ik op mijn sporthorloge voor mijn snelheid. Vrij snel had ik door dat ik vooral moest genieten van de lege straten. Hoe belangrijk is een tijd als je loopt op een plek als deze. Vanaf kilometer vijftien keek ik wel net wat vaker op mijn sporthorloge, met name om te kijken hoe ver het nog was tot de finish. In mijn voorbereiding naar de hele marathon van Rotterdam is dit toch een prachtige training. Hardlopen over sniper-alley, waar de inwoners van Sarajevo voor hun leven moesten rennen tijdens de Balkanoorlog, langs de plek waar Franz Ferdinand vermoord is en twee keer het Grbavica stadion passeren, dat maakt alles compleet.

De Halve marathon van Sarajevo

Waar ben ik aan begonnen? Waarom doe je zoiets? Ik had ook uit kunnen slapen. Met nog vijf kilometer te gaan voel ik alles in mijn lichaam tegensputteren. Nachtelijke uitstapjes naar Das ist Walter, een uitgaansgelegenheid met vooral Oosterse klanken, en korte nachten breken op. Toch heb ik geen enkele spijt. Juist op het moeilijkste stuk hoor ik in de verte muziek. Terwijl de weg iets omhoog loopt galmt het geluid mij tegemoet. Vanaf de zesde verdieping hangt een vrouw uit het raam. Ze hangt de was op. Verder lijkt niemand zich te interesseren in een paar doodlopers. Een verdwaalde hardloper achter mij heeft het ook zwaar. De straten zijn op dit punt verlaten. De halve marathon van Sarajevo is niet zo druk bezocht als de loopevenementen in Nederland.

Bella Ciao

“E se io muoio da partigiano, o bella, ciao! bella, ciao! bella, ciao, ciao, ciao!” 

Vaarwel schoonheid. Begraaf mij in de heuvels. Na een heftige hardlooptraining zet ik altijd dezelfde playlist aan. Na het nummer Top of the world van de band Mala Vita weerklinkt standaard het Bella Ciao door mijn badkamer. Het is de playlist van dit moment. Juist nu op het rustige gedeelte van de route weerklinkt dit nummer. Langs de kant staan twee mensen met een geluidsbox. Naast een politieagent die de weg afzet zijn het de enige twee toeschouwers op deze plek. Het is een bijzonder moment in een toch al bijzonder weekend. Zo kan ik er mentaal wel tegenaan tot de finish. Bij de Skenderija brug is de fanfare al aan het opruimen. Daar is de muziek dus al gestopt. Zo voelt het wel een beetje als een afgang. De band ruimt al op terwijl ik nog niet langs ben geweest. De moed zakt nog wat verder in de schoenen. Vanaf de brug duik ik het oude centrum weer in en voelen de laatste loodjes zwaar. Mijn reisgenoten staan al te wachten met een blik Sarajevsko bier. Het blikje pak ik aan als een estafetteloper. Zo breng ik het vocht over de finish. Eerst gooi ik een flesje water achterover om het vochttekort tegen te gaan. Daarna volgt het welverdiende biertje.

FK Zeljeznicar Sarajevo

Het eeuwfeest en de wedstrijd

 

De halve marathon van Sarajevo is een onderdeel van een weekend vol festiviteiten. Voetbalclub FK Zeljeznicar bestaat namelijk honderd jaar. Tussendoor wordt ergens nog een wedstrijd gespeeld, maar wat daar de uitslag van is zal niemand iets deren. Natuurlijk hopen de supporters op drie punten, maar de planning van de supporters tijdens, voor en na de wedstrijd zijn van veel grotere orde. Het is voor het eerst deze reeks van bijzondere voetbalwedstrijden dat het niet heel belangrijk is dat er wordt gewonnen. Dat alleen al maakt de reis anders dan anders. Ongeacht de uitslag is er een feest. Van wedstrijdspanning is allerminst sprake. Zaterdag begint het allemaal in Varadero, een kleine kroeg in het westen van Sarajevo. Dzanko en Ines zitten al op een barkruk aan een tafeltje. Met open armen wordt ik ontvangen. Zoals altijd hier. Ook de barman herkent mij en dat geeft het gevoel van thuiskomen. Elk bezoek aan de stad is anders en elk bezoek is bijzonder.

Peaky Blinders in Sarajevo

 

Rond de klok van half drie stappen wij de weg over. Onze groep mag mee naar het sportpark in de wijk Čengić vila. Tussen de flats en op een klein sportveldje staan honderden supporters, met name mannen, te wachten. Blauwe blouses, nette pakken en petten is de dresscode. Ook ik heb een platte pet op mijn hoofd. Ik kan zo mee in de serie Peaky Blinders. Het is de pet van mijn opa die begin dit jaar aan corona is overleden. Zelf ben ik vrij nuchter, maar ergens komen veel dingen samen dit weekend. De leider van de Manijaci, de harde kern van FK Zeljeznicar, roept door zijn megafoon dat het gaat beginnen. Het geluid weerkaatst tussen de hoge gebouwen als de groep begint met zingen. Het is het startsein voor een optocht naar het stadion. In 1921 werd op dit speelveldje de eerste wedstrijd gespeeld van de spoorwegwerkers, de letterlijke vertaling van FK Zeljeznicar. Vandaar dat het startschot van alle festiviteiten hier wordt gegeven. In een lange stoet wandelen wij naar het stadion. Onderweg weerklinken knallen van vuurwerk. Het is nog twee uur te gaan voor de aftrap en die tijd wordt nuttig besteed bij café Twins. Het café waar ik een dag later met zware benen langs zal rennen. Ik sla wat biertjes over, maar ontkom er niet aan om een paar rondjes mee te doen. Dit is het laatste weekend dat ik geniet van enige alcoholische versnaperingen om daarna, tot de start van de hele marathon, geen alcohol meer tot mij te nemen. Iets meer dan een maand geen alcohol gaat mij helpen om de gemiste trainingskilometers vanwege blessures te compenseren.

Ondergedompeld in de voetbalcultuur

Hoe ik in Sarajevo ben beland is te lezen in mijn boek Voetbalmania op de Balkan. Dit keer heb ik een delegatie voetballiefhebbers meegenomen. Het hele weekend ben ik een semi-reisleider. Al moet ik eerlijk bekennen dat ik het niet had kunnen regelen zonder mijn Bosnische vriend Nihad.      

Nihad neemt ons op sleeptouw dit weekend. Hij dompelt ons onder in zijn liefde voor de club en alle festiviteiten daaromheen. Na de wandeling en de tijd in de verschillende kroegen zetten wij koers richting onze plek in het stadion. Onze groep neemt plaats op de zuidtribune. Het stadion is bijna uitverkocht en dat gebeurt vrijwel alleen bij Europese wedstrijden of de derby. De Manijaci, de harde kern, heeft alle voorbereidingen getroffen en zodra de spelers de aftrap hebben genomen wordt er een doek over de gehele tribune gespannen. Zeljeznicar is een filosofie zo staat er te lezen. Zo voelt dat hier ook. Het is een levenswijze. Gedurende de hele wedstrijd zijn er verschillende acties met vuurwerk. Het vuurwerk op het veld blijft uit. Ook de makkelijke gegeven strafschop wordt niet benut door de thuisploeg. Op de tribunes is het feest, op het veld blijft het 0-0. Het is een piepklein smetje op het weekend, maar dat wordt toch al snel weer vergeten.

Nog lang niet naar huis

 

Met vijf uur als aftrap en een lang voorprogramma hebben de meeste vrienden zin in een taxi naar het hotel of een restaurant. Als ik dat voorstel doorgeef aan Nihad, krijg ik een boze reactie. Dat was niet de bedoeling. Het programma gaat namelijk nog door, alleen wordt ons niet verteld wat de planning is. Nihad weet het zelf ook niet helemaal, of hij wil het ons niet vertellen. Het blijft allemaal geheimzinnig. Gelukkig krijg ik de groep zover dat we bij Nihad en Ines thuis aan de pizza en Cavapi zitten. Even tot rust komen voordat het volgende spektakel plaats gaat vinden. Tegen de klok van tien uur moeten we snel onze schoenen weer aandoen, deze moeten in Bosnië altijd uit worden gedaan op de mat, en volgen wij onze vriend richting het treinstation. Bij Zeljeznica Stanicka is het druk. Treinen rijden al een aantal uur niet meer, maar honderden supporters staan te wachten. Om en om mag er een groep naar binnen. Wij zijn al snel aan de beurt en zo wandelen wij op een zaterdagavond een leeg en donkere hal binnen. Gezichten om ons heen zijn gespannen. Het voelt surrealistisch aan. Eén voor één gaan wij het perron op om daarna ook het spoor op te gaan. Nadat iedereen een fakkel heeft gekregen worden wij gedirigeerd om langs het spoor te gaan staan. Het is even wachten, maar dan wordt het startsein gegeven. Een locomotief vertrekt van het spoor en iedereen ontsteekt op hetzelfde moment zijn fakkel. Vanaf het perron worden vuurpijlen in de lucht gestoken en een kilometers lange rode zee fakkels brandt in de late avond. Het is fantastisch om te zien. Een drone filmt alles en wij zijn onderdeel van dit hele spektakel. Bijna hadden we het gemist, maar Nihad wist ons te overtuigen om mee te gaan. Voldaan stappen wij in de taxi na een enerverende dag. “Tot morgen,” zegt Nihad. Het is nog lang niet afgelopen.

Vuurwerk over de stad

 

De benen voelen zwaar, en ik ben blij dat ik zit. Voor de tweede keer ploffen wij neer in Varadero, een supporterscafé van FK Zeljeznicar. Met Engels voetbal op het scherm en een Bosnische koffie in mijn hand kan ik even tot rust komen. De gezichten in het café staan onder spanning. Vanavond is het slotstuk van het feestweekend en de Horde Zla, de harde kern van rivaal FK Sarajevo, zou zomaar eens roet in het eten kunnen gooien. Een week lang hebben gewapende mannen een loods met vuurwerk bewaakt. Uit angst voor invallen van de rivaliserende club. Voor tienduizenden euro’s is aan vuurwerk ingekocht. Voor het eerst sinds dertig jaar zullen de knallen in de stad hevig zijn. Nihad belt wat af en wij zetten koers richting de wijk Dolac Malta. Op de binnenplaats tussen flatgebouwen wachten nog een aantal mannen. De sfeer is gespannen. Om de beurt moet er iemand op de uitkijk staan. Lege bierflessen staan in de aanslag om eventueel als wapen te gebruiken. Iemand in onze groep heeft een waaschuwingsfakkel om af te steken mocht er iets gebeuren. Groepen staan paraat om in actie te komen. Aan een picknicktafel drinken wij onze biertjes op en merken dat de aanwezige Bosnische mannen alles goed in de gaten houden. Na een uur zet de groep zich in beweging. Op de Krupska, een grote weg in het noordelijke deel van de stad, blijven wij staan. Dozen vuurwerk worden uit auto’s getild en verspreid neergezet over de weg. Auto’s worden staande gehouden en om negen uur op zondagavond gaat het luchtalarm af. Het is het signaal om de sierpotten aan te steken. In de hele stad, op daken van gebouwen en op bruggen wordt vuurwerk afgestoken. Het is waanzinnig om mee te maken. Hoewel het zelf afsteken van vuurwerk tijdens oud en nieuw langzaam wordt verboden, heb ik dat toch van huis uit meegekregen. Buiten onze landsgrenzen is dat vrij uniek en ook in Bosnië hebben ze dit toch niet veel meegemaakt. De euforie onder de mannen is groot. Alle spanningen vallen weg. De rivaliserende club heeft zich niet laten zien en alles is volgens plan gegaan. Het blijft bijzonder hoe een harde kern van een voetbalclub hun supporters zo kan organiseren terwijl in het land zelf weinig tot niets op tijd geregeld wordt. Om mij heen vallen mannen elkaar in de armen. Het is een enorm succes.

Never run out of beer

 

Terwijl wij terug koers zetten richting Grbavica kijkt Nihad op zijn horloge. “Hoe laat is het?” Ik kijk mijn medereisgenoot aan en schiet in de lach. Zijn volgende vraag laat ons namelijk raden. Er is nog tijd om een biertje te halen. Bij de eerste de beste avondwinkel tovert Nihad een aantal flesjes voor de hele groep. We proosten op het mooie weekend. Bij het café nabij het stadion bestellen we nog een rondje. Vlak voor de klok van tien uur zetten voet in het stadion. De lichtmasten staan aan en tot ieders grote verbazing is de zuidtribune afgeladen vol. De verrassing is groot omdat het muisstil is. Buiten het stadion was niet te merken dat de supporters in deze getale naar binnen zijn gestapt. Diezelfde leider van de harde kern die het startsein gaf in de wijk voor de stoet richting het stadion schreeuwt iets door de megafoon. De duizenden supporters op de tribune beantwoorden en het gezang weerklinkt deze avond in een leeg stadion. Nog meer vuurwerk wordt afgestoken en de tribune verandert door fakkels langzaam in een zee van vuur. Dit is echt kippenvel. Een half uur lang schreeuwen en zingen de mannen zich schor.

I love MILFS

 

“I love milfs” is te lezen op zijn shirt en onder zijn arm is de koran geklemd. Het is een aparte verschijning deze avond. De eigenaar van Twins is blij met ons bezoek, want de avond wordt hier afgesloten. Het café had al een tijdje dicht moeten zijn, maar de regels worden niet zo strikt genomen. De inkomsten zijn iets belangrijker. Met een grote groep gaan wij op de foto om dit weekend vast te leggen voor het nageslacht. De voorbijgelopen man met de koran in zijn hand wordt erbij getrokken en hij lacht vriendelijk. Als een groepje supporters langs loopt wordt er gezongen. De groep loopt in een steegje in en het gezang verstomt. Een paar tellen later komen de mannen weer terug gerend en het gezang op het terras gaat weer verder. Alle Bosnische aanwezigen zingen uit volle borst mee. Wij neuren en schreeuwen soortgelijke klanken en de sfeer is opperbest. “Ti si mi sve ma svijetu,” jij bent alles voor mij in deze wereld. Het blijft lang onrustig en dat is de omwonenden in deze flat ook niet ontgaan. Die hebben naar alle waarschijnlijkheid een belletje naar de politie gepleegd. Twee busjes stoppen voor onze neus op de lege Topal Osman-Paše. Vanochtend liep ik hier bijna helemaal alleen. Nu is het feest hier echt voorbij.